İran çözüm sürecini bitirmek istiyor

İran Kürdistan Azadi Partisi Genel Başkan Yardımcısı Hüseyin Yezdan Pena, çözüm süreciyle ilgili çarpıcı değerlendirmeler yaptı. İran’ın idamları, Türkiye’deki çözüm sürecine karşı kullandığını söyledi.

İran çözüm sürecini bitirmek istiyor

Mahabad Kürt Cumhuriyeti 1946’da bugünkü İran sınırlarında kurulmuş tarihteki tek Kürt devleti. Aynı yıl içinde İran tarafından yıkıldı. O devleti ilan edenlerden ve devlet başkanı olan Kadı Muhammed, devleti ilan ettiği meydanda idam edilmişti. Kadı Muhammed’in oğlunun genel başkanlığını yürüttüğü İran Kürdistan Azadi Partisi’nin Genel Başkan Yardımcısı Hüseyin Yezdan Pena, geçen hafta Ankara’ya geldi, çarpıcı iddialarda bulundu.

RÖPORTAJ:

*Türkiye ile İran arasındaki ilişkileri nasıl değerlendiriyorsunuz?

Türkiye ve İran bölgede tarihi iki rakip. İmralı ile diyalog süreci başlamadan önce İran ve Türkiye’nin Kürt sorunu konusundaki yaklaşımı benzerdi. İran Kürt sorununu Türkiye’ye karşı sürekli bir koz, bir kart olarak gördü. Öcalan ile görüşmelerin başlamasından sonra İran bu görüşmelerin son bulmasını ve bu sürecin bitmesini istiyor.

*Süreci bozmak için İran bir şey yapıyor mu?

İran, sürekli PKK’yı Türkiye ile uzlaşmaması için ikna etmeye çalışıyor. Hatta baskı bile uyguluyor.

*Kandil’e yetkililerini bunun için mi gönderiyor?

PKK ile İran arasında bir iletişim var. İran yetkilileri PKK’ya “Mücadelenize devam ederseniz sizi destekleriz” diyorlar.

*Bu dediğiniz doğruysa son zamanlarda İran ile PJAK arasında çatışmalar niye yaşanıyor?

PKK ve PJAK iç içe örgütler. İran’ın PJAK üzerindeki baskısı aslında PKK’nın Türkiye’ye yönelimini artırmak için. Yani, PKK’yı görüşmelerden geri çekme çabası. İranlı yetkililer, PKK’ya “Siz militanlarınızı sınır dışına çektiniz, Türkiye adım atmadı, sizi kandırıyor mu” telkinlerinde bulunuyor.

ÇÖZÜM İRAN’I ETKİLER

*İran neden Türkiye’deki çözüm süreciyle bu kadar yakından ilgileniyor?

Türkiye, Öcalan ve Barzani üçlüsü bölgedeki Kürt sorununun çözümünü sağlayabilir. Bu İran’ı da etkiler. Süreç Türkiye’yi bölgedeki değişimin öncüsü haline getiriyor. Güney’deki Kürtler, İran’daki ve Rojava’daki Kürtler Türkiye’ye sempati duymaya başladı. Aslında Türkiye bir yandan kendi iç sorununu çözerken diğer taraftan da bölgede daha fazla müttefik kazanmış oluyor. Mesela, Kirmanşah’ta bizim de petrolümüz var. Kendi özgürlüğümüzü kazandığımız zaman Kirmanşah petrolü de Güney’deki petrolle birleşip Türkiye’ye akacak.

HER ŞEY TÜRKİYE’NİN ELİNDE

*PKK üzerinde İran nüfuzu ne kadar etkili?

Türkiye PKK’ya çözüm için yaklaştıkça İran’ın etkisi yok oluyor. Türkiye’nin uzaklaşması oranında da etkisi artıyor. Her şey Türkiye’nin elinde. Türkiye, Kürtler’le yakınlaşır ve süreç etkili olursa İran’ın PKK üzerinde de Kürtler üzerinde de bir etkisi kalmaz.

*İran sürecin bitmesi için Öcalan’a suikast düzenlemeyi mi düşünüyor sizce?

Eğer çözüm sürecini bitirecekse emin olun İran bunu yapmak isteyecektir. Kim olursa olsun, başta Öcalan olmak üzere, süreci ayakta tutan herkesi İran düşman olarak görür ve öldürmek ister. Öcalan halk içinde ciddi bir güce sahip. Onu Türkiye koruyor.

*İran’daki son idamları nasıl değerlendiriyorsunuz?

Kürt sorunu Ortadoğu’da çok ciddi ve önemli bir sorun. İmralı ile görüşmeleri yakından takip ediyoruz. Ortadoğu’daki bütün Kürtler gibi İran’daki Kürtler de çözüm sürecini olumlu görüyor. İran idamları İran’daki Kürtler bu süreçten etkilenip, baskılarını artırmasınlar diye gerçekleştiriyor. Ankara Kürtler’e kapılarını açarken, yeni bir süreç başlatırken Tahran idam yönünde kararlar alıyor.

*Tahran neden bu tercihte bulunuyor?

Kürtler’i korkutmak, bastırmak ve Kürtler’in haklarını talep etme girişimlerine engel olmak için.

*İran ile PJAK arasında yeni bir çatışma sürecinin başlama ihtimalini görüyor musunuz?

Eğer Türkiye, Öcalan ve PKK yakınlaşırsa, PKK İran’dan tamamen kopup Türkiye’ye yaklaşınca, PKK’nın İran’la bir işi kalmayınca PJAK’ın çok ciddi bir şekilde İran ile savaşma ihtimali var.

Suriye’de anahtar Türkiye’de

*İran Esed rejimini destekliyor, Barzani PYD’nin Esed rejimi ile birlikte hareket ettiğini açıklıyor, tam bir paradoks değil mi?

Ortadoğu’da siyasi mantalite biraz böyle. Bütün bu düğümleri çözecek tek anahtarın sahibi şüphesiz ki Türkiye. Türkiye diyalogları artırıp süreci ilerlettikçe ben de desteklerim, PYD’de de destekler. O zaman İran da Esed de bu tenakuzlardan istifade edemeyecek. Anahtar Türkiye’nin elinde ama anahtarı da kullanması lazım.

ABD ile İran arasındaki ihtilaftan beslenmiyoruz

*ABD ile İran arasındaki yakınlaşmadan bir rahatsızlık duyuyor musunuz?

Bence İran sadece vakit kazanıyor, nükleer programdan vazgeçeceğini sanmıyorum. ABD ile İran yakınlaşmasının bizim açımızdan bir sıkıntısı yok çünkü biz İran ile ABD arasındaki bir ihtilaftan beslenmiyoruz. Biz böyle bir ihtilafın sonucu değiliz. İran ile ABD arasındaki ilişkilerin yumuşama sürecine girmesinde pek konuşulmasa bile İran’ın temel politikası ABD’nin Beşar Esed’e saldırmaması. İran, Esed’i garantiye almak istiyor.

Mahabad Cumhuriyeti’ni diriltmek istiyoruz

*Tarihteki tek Kürt devleti Mahabad Cumhuriyeti’ni ilan eden Kadı Muhammed’in oğlunun kurduğu partidesiniz. Devletin ilanında erken davranıldığını, hata yapıldığını düşünüyor musunuz?

Hayır, kesinlikle bu devletin ilanı çok doğruydu. Bizim bütün çalışmalarımız yeniden bu cumhuriyeti tesis etmek için. Mahabad Cumhuriyeti’ni diriltmek istiyoruz.

*Kadı Muhammed, devleti ilan ettiği meydanda asıldı, bu sizi korkutmuyor mu?

Hayır korkmuyoruz. O idam edildi ama onun mücadelesi devam ediyor. Evet yaşamak güzel ama yaşamak özgür olunca daha güzel. Artık günümüzde Kürtler yalnız değil ve dostsuz da değil. Eskiden sadece dağlar dostumuzdu oysa şimdi birçok dostumuz var. Biz Türkiye’nin de bizim dostumuz olmasını istiyoruz. Ortadoğu’da Kürt ve Türk kardeşliği hem Kürtler’in hem de Türkler’in kazanımına yol açar.

Ortadoğu’daki Kürtler için model olabilir

*Siz bu sürecin sonunda PKK’nın silah bırakacağını düşünüyor musunuz?

Kandil’in tekrar silaha sarılma ihtimali var. Cemil Bayık ile de oturup konuyu bizzat konuştum. Cemil Bayık, barış istediklerini söylüyor. Bu sorun nihayetinde Öcalan’ın, Türkiye’deki Kürtler’in ve Türkiye’nin sorunu fakat Kürdistan Azadiye Partisi olarak, bütün Ortadoğu’daki Kürtler gibi ben de çözüm sürecini destekliyorum. Türkiye sadece kendi sınırları içerisindeki Kürtler’in değil bütün Ortadoğu’daki Kürtler’in sorunlarının çözümü için bir model, bir anahtar olabilir.

*Cemil Bayık gelip Türkiye’de siyaset mi yapmak istiyor?

Cemil Bayık’tan önce Karayılan ile de görüşmüştüm. Onlar siyasi çözüme inanıyorlar. Cemil Bayık bana özetle, Kürtler’in kimlikleri ile Türkiye’de siyaset yapmalarını ve var olmalarını istediklerini söyledi. Eşitlik temelinde bir kardeşlikten bahsediyorlar. Böyle bir örgüt silahtan elini çekiyorsa, talepleri noktasında onlarla görüşülmesi gerekiyor. Hem Kürtler hem de Türkler açısından büyük bir fırsat var.

Kürtler, Ortadoğu’da hem siyasi hem tarihsel hem de nüfus olarak çok önemli, 40 milyon nüfusları var. Petrol ve gazları var. Türkiye başarırsa, Ortadoğu’daki diğer bütün Kürtler için de bir model olacaktır. Doğudan bir Kürt olarak gelip Ankara’da asla konuşamazdım. Oysa çok küçük adımların sonucunda bile gördük ki bütün Kürtler gelip Ankara’da barışı ve kendi sorunlarının çözümünü konuşabiliyor.

KÜRTLER’E BÜYÜK BASKI VAR

*İran’da Kürtler hangi haklara sahip?

İran, Kürtler üzerinde büyük bir baskı uyguluyor. Siyasi idam kararları alınıyor. İran’daki Kürt partilerinin hiçbir eylemselliği yok. Hiç kimse Kürtler’in siyasi hakları ile ilgili bir talebi siyasal zeminde dile getirmeye yeltenemiyor. Son olarak 24 Kürt gencinin idam kararı kesinleşti. Cezaevlerinde yüzlerce tutsak var. Sosyal medyada Kürt hakları ile ilgili herhangi bir şey paylaşanlar bile tutuklanabiliyor.

Sivil toplum örgütlerinin hiçbir eylemine izin verilmiyor. İran anayasasında Kürtler’in haklarını gözeten tek bir madde bulamazsınız. Anayasada devlet başkanından kaymakama kadar önemli kurumların hepsinin başında mutlaka bir Şii’nin bulunması şartı var. İran’da resmi bir mezhep var. O da On İki İmam Şiası. Bir Sünni, cumhurbaşkanı ya da bakan olamaz. Bir Kürt bakan göremezsiniz. Eğitim Farsça, Kürtçe eğitim yok. Çocuklarımıza Kürtçe isim veremeyiz.

*Ekonomik açıdan Kürtler’in durumu nasıl?

Kürdistan çok geride. Fabrikaların ve yatırımların yapılmasına izin verilmiyor. Bir Kürt işadamı, Kürdistan’da fabrika kuramaz. Birçok Kürt geçimini Irak-İran ya da Türkiye-İran arasında kaçak yollardan getirdikleri sigara ve içecek tarzı şeyler getirerek sağlıyor. İran askerleri çoğu zaman onları öldürüyor diğer taraftan da bundan maddi gelir elde etmek istiyor. Birçok komutan, Kürdistan’daki gençlerin uyuşturucuya alışmaları için uyuşturucunun geçişine bilinçli olarak kolaylık sağlıyor. Kürt toplumunun geleceğini böylelikle uyuşturmaya çalışıyorlar.

*İran’da resmen Kürdistan diye tanımlanan bölge kazanım olarak görülmüyor mu?

Hayır, Kürdistan ismi tarihsel olarak çok eski zamanlardan itibaren kullanılıyor. Aslında Kürdistan’ın coğrafi bölgesi çok geniş, Mahabad ve Mukriyan civarı, İran buraya “Batı Azerbaycan” diyor, yani o bölge İlam, Kirmanşah, Kürdistan, Hamedan şehrinin çevresi, buraların tamamı Kürdistan ama bugün İran’da Kürdistan diye adlandırılan yer ancak bir il kadar. Vali Tahran’dan atanıyor. Her zaman Fars kökenli valiler atıyor, hiç Kürt vali atanmaz. Genel müdürler, emniyet müdürleri, asayiş ile ilgili birimlerde çalışanlar Kürt olmuyor.

*İran’a gidebiliyor musunuz?

Bir Kürt olarak kimliğim, dilim, ulusal varlığım için mücadele eden biriyim. İran ise beni yakaladığı yerde öldürecek. Partimizin siyasi faaliyetlerine de izin verilmiyor. Hiçbir siyasi partinin çalışmasına izin verilmiyor. Ankara’da bir konferans yaptık ve konuşulabilecek her şeyi konuştuk. İran’da bırakın böyle bir konferans yapmayı, evinizde fısıldasanız alıp götürürler, yargılarlar hatta bu idam edilmemize dahi yol açabilir. Ağabeyim İran rejimi tarafından katledildi, Süleymaniye’de diğer kardeşim öldürüldü. Beni de öldürmek istediler, Stockholm’de suikast girişiminde bulundular. Bir ay önce babamı kaybettim, İran’da bir camide taziyeleri kabul etmek isteyen kız kardeşime izin verilmedi. Bu sadece bir örnek, binlerce Kürt ailesi buna benzer şeyler yaşıyor.

‘Öcalan özgür olmalı’

*Sizin sürece ilişkin öneriniz ne?

Cezaevinde tutulan birisiyle müzakere yapılmaz. Öcalan’ın özgürlüğüne kavuşması lazım. Nasıl ki bugün Barzani, barış için ciddi bir aktörse Öcalan da cezaevinden çıkarsa savaşın yeniden başlamaması için rol oynayacaktır. Halkla iletişim kurmalı. Barzani’nin sürece çok daha güçlü ve ciddi şekilde dahil olması lazım. Barzani bu sürecin içinde olmak zorunda. Müzakereler için bir çerçeve ve bir süre belirlenmeli. Türk Hükümeti, sürecin selameti için Öcalan’ın sağlığına ehemmiyet vermeli. Zira Öcalan ölürse barış umutları, çözüm süreci tamamen bitebilir.
KAYNAK: BUGÜN GAZETESİ

Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.